BỆNH HẠI TRÊN CÂY HỒ TIÊU VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ HIỆU QUẢ

Hình 1. Bệnh hại trên cây hồ tiêu

Bệnh hại là một trong những nguyên nhân làm cây hồ tiêu sinh trưởng kém, giảm năng suất và rút ngắn tuổi thọ vườn. Phần lớn bệnh phát sinh từ nấm, virus hoặc tuyến trùng và thường bùng phát mạnh khi điều kiện thời tiết thuận lợi. Việc nhận biết sớm triệu chứng, xác định đúng nguyên nhân và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp sẽ giúp hạn chế thiệt hại, duy trì năng suất và chất lượng hồ tiêu.

1. Bệnh vàng lá (chết chậm) trên hồ tiêu

• Bệnh chủ yếu do tuyến trùng Meloidogyne incognita kết hợp với nấm Fusarium solani. Tuyến trùng gây tổn thương rễ, tạo điều kiện để nấm xâm nhập và làm thối hệ rễ.
• Cây sinh trưởng chậm, lá già vàng trước rồi lan dần lên lá non
• Lá rụng, tháo đốt, tán cây thưa, ra hoa và đậu quả kém
• Rễ xuất hiện nhiều u sưng, riêng lẻ hoặc thành chuỗi
• Các u sưng có vết thâm đen hoặc vết nứt
• Rễ chính và rễ phụ bị thối, cây suy kiệt dần
• Bệnh xuất hiện ở một vài cây, sau đó lan rộng 

Biện pháp phòng trừ

• Không trồng tiêu trên đất đã nhiễm tuyến trùng nếu chưa luân canh
• Vệ sinh đồng ruộng, cày phơi đất trước khi trồng
• Bón phân cân đối, tăng cường phân hữu cơ
• Kiểm tra vườn thường xuyên, hạn chế xới xáo và tưới tràn
• Nhổ bỏ cây bệnh nặng, luân canh 2–3 năm trước khi trồng lại
• Có thể sử dụng các hoạt chất phòng tuyến trùng như Abamectin, Thiamethoxam, Chitosan,....

Hình 2. Bệnh chết chậm trên hồ tiêu

2. Bệnh chết nhanh do nấm Phytophthora trên hồ tiêu

• Do nấm Phytophthora spp. gây ra. Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa, ở những vườn thoát nước kém hoặc cây bị suy yếu do hạn kéo dài.
• Gây hại trên lá, thân, rễ và chùm quả, nhiếu nhất la cổ rễ 
• Nếu nấm tấn công vào rễ và thân ngầm sẽ làm cây tiêu chết đột ngột 
• Lá héo nhưng vẫn còn xanh, sau đó vàng và khô nhanh.
• Cây chết đột ngột, lá chưa kịp rụng. (phân biệt với bệnh chết chậm) 
• Gốc và rễ thâm đen, thối nhũn, có mùi hôi

Biện pháp phòng trừ

• Chọn đất cao ráo, thoát nước tốt
• Không sử dụng hom giống từ cây bệnh
• Hạn chế làm tổn thương rễ và thân ngầm
• Bón phân cân đối, bổ sung hữu cơ hoai mục
• Tiêu hủy cây bệnh và sử dụng nấm đối kháng Trichderma để giảm mật độ nấm trong đất

Hình 3.Bệnh chết nhanh trên hồ tiêu

3. Bệnh virus trên hồ tiêu

Nguyên nhân

Đến nay đã ghi nhận các virus gây hại trên hồ tiêu gồm BSV (Banana Streak Virus), CMV (Cucumber Mosaic Virus), PYMoV (Piper Yellow Mottle Virus), TMV (Tobacco Mosaic Virus). Bệnh chủ yếu lây qua hom giống và côn trùng môi giới như rầy, rệp

Virus có nhiều biểu hiện khác nhau như:

• Đốm hoa lá: thướng thấy ở lá bánh tẻ. Bề mặt lá có các đốm nhỏ màu vàng nhạt tới vàng đậm với nhiều vết hoại tử. Lá non khi bị nhiễm nặng sẽ bị biến màu, mép lá quăn, gợn sóng
• Đốm vàng nhạt: thường xuất hiện ở lá già. Trên mặt lá có nhiều đốm màu vàng đường kính 1 - 3mm. Vết bệnh không hoại tử hay mất đi, lá không biến dạng 
• Khảm xanh: gân lá xanh, lá bị biến dạng ở mép lá, lá xoắn cuốn vào phía trong. Có nhiều vết xanh đậm lồi lõm trên mặt lá. Nhánh phát triển yếu, chùm quả thưa, số quả/gié ít hơn so với cây không bị bệnh
• Lá nhỏ, biến dạng: hầu hết lá non có kích thước nhỏ không bình thường, chóp lá cong xuống. Bề mặt lá nhăn nhúm, lồi lõm, có nhiều vết khảm, đốm. Ngọn non bị chùn lại, cây sinh trưởng chậm hoặc lùn vàng cả cây
• Vàng lá: xuất hiện ở lá bánh tẻ và lá già. Phần vàng là phần giới hạn giữa các gân chính của lá, không phân biệt rõ ràng giữa vùng bệnh và không bệnh. Lá không biến dạng, triệu chứng này giống với triệu chứng do cây thiếu dinh dưỡng
• Vàng lá gân xanh: xuất hiện ở lá non và lá già. Đầu tiên là các vết khảm hình tròn, màu vàng nhạt nối tiếp nhau, chạy dọc theo gân chính của lá (triệu chứng xuất hiện nhiều trên lá non). Khi bệnh gây hại nặng, vết bệnh chuyển sang màu vàng đậm, lan rộng ra cả phần thịt lá tạo thành vệt vàng, gân chính vẫn còn xanh. Mép lá quăn, gợn sóng, có nhiều vết hoại tử

Biện pháp phòng trừ

• Chỉ sử dụng giống sạch bệnh
• Không dùng chung dụng cụ cắt tỉa giữa cây bệnh và cây khỏe
• Phòng trừ rầy, rệp bằng các hoạt chất như Alpha – cypermethrin, Spirotetramat…
• Nhổ bỏ và tiêu hủy cây nhiễm nặng

Hình 4. Bệnh virus trên hồ tiêu

4. Bệnh thán thư trên hồ tiêu

• Do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra
• Xuất hiện trên lá, gié hoa, gié quả và thân nhánh 
• Trên lá: Đầu tiên trên lá có những đốm lớn màu vàng sau đó chuyển thành màu nâu và đen dần. Vết bệnh có hình dạng không nhất định. Khi già rìa vết bệnh có quầng đen rộng bao quanh, phân cách giữa phần mô bệnh và mô khỏe. Bệnh thường gây hại ở đầu và mép lá hồ tiêu
• Trên gié bông, gié quả: bệnh cũng có thể xuất hiện và gây hại gié bông, gié quả làm bông, hạt bị khô đen
• Trên thân nhánh: bệnh xuất hiện trên thân nhánh làm tháo đốt, khô cành. Bệnh thán thư xuất hiện quanh năm nhưng thường phát triển mạnh trong mùa mưa

Biện pháp phòng trừ

• Trồng với mật độ hợp lý, tạo tán thông thoáng
• Thu gom, tiêu hủy lá và cành bệnh
• Bón phân cân đối, tăng cường hữu cơ
• Có thể sử dụng Kasugamycin hoặc các hoạt chất như Azoxystrobin + Difenoconazole; Chlorothalonil + Mandipropamid; Copper Hydroxide.....

Hình 5. Bệnh thán thư trên hồ tiêu

5. Bệnh đen lá trên hồ tiêu

• Do nấm Lasiodiplodia theobromae
• Vết bệnh từ những đốm nhỏ có màu vàng sau đó lớn dần và chuyển sang nâu đen. Khi già vết bệnh có màu nâu xám, có thể xuất hiện vòng đồng tâm nhưng không có viền đen, đây là điểm giúp phân biệt với bệnh thán thư
• Bệnh xuất hiện chủ yếu ở đầu lá, giữa lá và có thể lan sang cành

Biện pháp phòng trừ: Áp dụng tương tự bệnh thán thư

6. Một số bệnh hại khác trên hồ tiêu

Hình 6. Bệnh đốm lá, đen lá, khô vằn trên hồ tiêu

a. Bệnh khô vằn trên hồ tiêu

• Do nấm Rhizoctonia solani gây ra
• Vết bệnh ban đầu màu nâu đen, xung quanh có viền màu nâu đỏ sẫm, sau chuyển trắng xám
• Thường xuất hiện ở mép hoặc giữa phiến lá
• Mùa mưa có thể thấy lớp sợi nấm màu trắng phủ trên lá và cành

Biện pháp phòng trừ

• Trồng với mật độ phù hợp
• Vệ sinh vườn thường xuyên, tiêu hủy cây bị bệnh 
• Tạo tán thông thoáng
• Bón phân cân đối và tăng cường phân hữu cơ

b. Bệnh mạng nhện trên hồ tiêu  

• Bệnh do nấm gây ra 
• Trên lá và cành xuất hiện các sợi nấm màu trắng như mạng nhện. Sau đó sợi nấm chuyển nâu, lá khô và rụng
• Bệnh thường xuất hiện từ phần giữa tán cây hồ tiêu trở lên và từ trong ra ngoài tán lá
• Khi bệnh nặng, cây suy kiệt, khô cành, gié quả khô và ngọn dễ đổ

Biện pháp phòng trừ

• Tạo tán thông thoáng
• Kiểm tra vườn thường xuyên, nhất là mùa mưa
• Cắt bỏ và tiêu hủy cành, lá bệnh

c. Bệnh đốm lá trên hồ tiêu  

• Bệnh do nấm gây ra và thường phát triển mạnh khi độ ẩm cao
• Vết bệnh màu đen, tập trung chủ yếu ở mặt dưới lá
• Phân bố dọc theo gân lá
• Khi bệnh nặng lá vàng và rụng

Biện pháp phòng trừ

• Cắt bỏ lá bệnh và tiêu hủy
• Phun phòng định kỳ bằng các thuốc gốc đồng
• Bón NPK cân đối, tránh bón thừa đạm

7. Kết luận

Việc quản lý bệnh hại trên cây hồ tiêu cần được thực hiện theo hướng phòng là chính, kết hợp giữa các biện pháp canh tác, sinh học và hóa học. Chủ động vệ sinh vườn, sử dụng giống sạch bệnh, bón phân cân đối và theo dõi thường xuyên sẽ giúp hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và tuổi thọ của vườn hồ tiêu

Nguồn: Tham khảo và Tổng hợp

Tư vấn miễn phí: Zalo Dona Sài Gòn