MỘT SỐ BỆNH HẠI CẦN LƯU Ý TRÊN CÀ PHÊ

1. Bệnh gỉ sắt (Hemileia vastatrix) trên cà phê

a. Triệu chứng bệnh gỉ sắt trên cà phê

• Quan sát mặt dưới của lá cà phê bị bệnh sẽ có những chấm màu vàng lợt. Càng về sau lớp bệnh này có màu vàng cam sáng và làm cháy khô tế bào lá tại vị trí có vết bệnh. Các vết cháy liên kết lại với nhau và làm cháy toàn bộ lá, lá khô rụng.

Bệnh gỉ sắt trên cà phê

b. Tác nhân gây bệnh gỉ sắt trên cà phê

• Bào tử của nấm gây bệnh H. vastatrix chỉ nảy mầm ký sinh gây bệnh trên lá trong điều kiện ẩm ướt, có hạt sương - mưa. 

• Bệnh gỉ sắt chủ yếu gây hại trên lá, rất ít khi thấy ở trên thân và quả. Bệnh phát sinh gây hại quanh năm. 
• Bào tử nấm bệnh H. vastatrix nảy mầm ở nhiệt độ 15 – 28^oC (khoảng nhiệt độ thích hợp nhất 20 - 24^oC) và trong điều kiện tối, ẩm độ cao. 

c. Biện pháp phòng trừ bệnh gỉ sắt trên cà phê

•  Biện pháp hiệu quả nhất hiện nay là sử dụng các giống cà phê có khả năng kháng bệnh gỉ sắt cao như: Cartimor, TR4, TR5, TR6, TR9, TR13. Cần loại bỏ ngay các cây con bị nhiễm bệnh gỉ sắt trong vườn ươm cây giống.
• Có thể sử dụng một trong các loại thuốc có hoạt chất sau: Propiconazole, Diniconazole, Hexaconazole, Trifloxystrobin,hoặc gốc đồng như PHY – RHI, ĐỒNG THAU, CACUZIN,....để phòng trừ bệnh. 

2. Bệnh thán thư (cháy lá, khô cành, khô quả, thối cuống quả) trên cà phê

a. Triệu chứng bệnh thán thư trên cà phê

• Vết bệnh trên lá là những đốm cháy đen từ mép ngoài lá lan dần vào bên trong, có vầng tròn xếp lớp rất rõ nét. Các vết cháy lá liên kết lại làm cho lá cháy khô hoàn toàn khi bệnh nặng. Trên quả vết bệnh có thể bắt gặp ở bất kỳ vị trí nào trên bề mặt quả cà phê (thường gặp nhất là ở vị trí cuống quả). Cuống quả bị bệnh thường thối đen làm rụng quả. Trong trường hợp bệnh phát triển nhanh và không phòng trị kịp thời sẽ dẫn tới hiện tượng khô cành - khô quả.

Biểu hiện bệnh thán thư trên trái và lá cà phê

b. Tác nhân gây bệnh thán thư trên cà phê

• Nấm gây bệnh thán thư là nấm Colletotrichum sp.
• Ban đầu, vết bệnh chỉ là chấm đen nơi cuống quả cà phê hoặc ở bất kỳ vị trí nào của quả, sau đó lan dần và làm quả đen khô. Vết bệnh lan từ quả này sang quả khác trên chùm quả. Thậm chí làm chùm quả khô cháy hoàn toàn. Nấm bệnh phát triển rất nhanh trong điều kiện nóng ẩm và ở những vườn cà phê không thông thoáng. 

c. Biện pháp phòng trừ thán thư trên cà phê

• Thực hiện tốt biện pháp canh tác như: làm cỏ, cắt cành tạo tán, tỉa cây chắn gió - che bóng,... tạo thông thoáng vườn cây.
• Bón phân cân đối và hợp lý để tránh hiện tượng kiệt sức và dễ bị nhiễm bệnh trong thời kỳ cây nuôi quả. 
• Trường hợp bệnh gây hại quá nặng, nên áp dụng biện pháp phun thuốc hóa học với một trong các loại thuốc có hoạt chất như: Propineb, Trifloxystrobin, Azoxystrobin, Copper Hydroxide, Difenoconazole, Propiconazole,.... như PHY – RHI, ĐỒNG THAU, CACUZIN,.....để phòng trừ bệnh hiệu quả. 

3. Bệnh tảo đỏ trên cà phê

a. Triệu chứng bệnh tảo đỏ trên cà phê

• Cành cà phê bị bệnh “tảo đỏ” gây hại thường có rất nhiều chấm loang lổ (chấm bi, chấm lớn vòng tròn không đều) xuất hiện trên mặt phía trên của cành. Quan sát kỹ có thể thấy rất nhiều hệ sợi xếp sát nhau, màu sắc của vết bệnh có thể là xanh rêu hoặc đỏ gạch. 

b. Tác nhân gây bệnh tảo đỏ trên cà phê

• Do tảo Cephaleuros sp.
• Bệnh “tảo đỏ” thường xuất hiện và gây hại nặng trong các tháng mùa mưa trên thân và các cành cà phê bánh tẻ, chủ yếu ở vườn cà phê kinh doanh. 
• Sau những ngày “mưa dầm” bệnh phát triển mạnh. 

c. Biện pháp phòng trừ bệnh tảo đỏ trên cà phê

• Làm cỏ sạch, cắt cành tạo tán thích hợp, tỉa cây che bóng - chắn gió...để làm thông thoáng vườn cây trong mùa mưa.
• Cắt bỏ các cành cà phê bị bệnh “tảo đỏ” gây hại nặng làm khô cành. 
• Trong trường hợp bệnh “tảo đỏ” xuất hiện và gây hại nhiều, cần phải áp dụng biện pháp phun thuốc hóa học để phòng trị bệnh. Có thể sử dụng một trong các loại thuốc có chứa hoạt chất: Copper Hydroxide…như PHY – RHI, ĐỒNG THAU, CACUZIN,...để phòng trừ bệnh hiệu quả.

4. Bệnh nấm hồng (Corticium salmonicolor) trên cà phê

a. Triệu chứng bệnh nấm hồng trên cà phê

• Bệnh nấm hồng thường gây hại trên cành cà phê mang quả. Vết bệnh đầu tiên là những chấm rất nhỏ màu trắng giống như bụi phấn. Số lượng chấm nhỏ nhiều lên và tạo thành một lớp phấn mỏng có màu hồng. Vết bệnh thường phát triển chạy dọc theo mặt dưới của cành, cuống quả và làm cành cà phê chết khô, quả héo rồi rụng rất nhanh.

b. Tác nhân gây bệnh nấm hồng trên cà phê

• Nấm gây bệnh nấm hồng là Corticium salmonicolor. 
• Nấm bệnh phát triển nhanh trong điều kiện ẩm độ cao nhưng lại yêu cầu nhiều ánh sáng. 
• Vị trí cành cà phê bị bệnh thường xuất hiện ở tầng giữa và tầng trên của tán cà phê. 
• Bệnh nấm hồng thường gây hại nặng trên cà phê chè hơn là cà phê vối. 

c. Biện pháp phòng trừ bệnh nấm hồng trên cà phê

• Thường xuyên kiểm tra vườn cà phê để phát hiện cây bị bệnh sớm và cắt bỏ, tiêu hủy các cành bệnh kịp thời. Có thể dùng một trong các loại thuốc có hoạt chất để phun phòng trừ bệnh như: Validamycin (Validamycin A), Hexaconazole, Copper Hydroxide,....như PHY – RHI, ĐỒNG THAU, CACUZIN,... pha theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì

5. Bệnh thối nứt thân (Fusarium sp.) cà phê

a. Triệu chứng bệnh thối nứt thân cà phê

• Cây cà phê bị bệnh thối nứt thân thường phát triển kém, lá héo rũ nhanh rồi chết khô. Vết bệnh trên thân thường bị thối nhũn, rất dễ bóc rời khỏi phần thân gỗ, mạch gỗ bị khô làm tắc đường vận chuyển nước và dinh dưỡng trong cây. Vết bệnh có thể phát hiện ở bất cứ vị trí nào trên thân cây. 

b. Tác nhân gây bệnh thối nứt thân cà phê

• Nấm gây bệnh thối nứt thân (Fusarium sp.) phát tán dễ dàng trong không khí và được lan truyền nhanh nhờ gió, nước, côn trùng, động vật... 
• Bệnh thối nứt thân thường xuất hiện gây hại nặng trên các vườn cà phê kinh doanh không thông thoáng, ẩm thấp, độ ẩm không khí cao trong các tháng mùa mưa. 
• Nấm bệnh xâm nhập gây hại và lan truyền từ cây này sang cây khác rất nhanh.

c. Biện pháp phòng trừ bệnh thối nứt thân cà phê

• Áp dụng tốt các biện pháp làm cành, tỉa cây che bóng - chắn gió, làm cỏ... để vườn cây thông thoáng, hạn chế nấm bệnh phát triển. 
• Đầu mùa mưa hàng năm nên áp dụng biện pháp quét vôi lên thân cây cà phê cách mặt đất 40 - 60cm để phòng tránh bệnh phát triển và lây lan. Sử dụng một số chế phẩm sinh học nấm Trichoderma như TRIMYCO vào đầu mùa mưa để phòng tránh bệnh phát triển và lây lan.
• Kiểm tra vườn cây thường xuyên để phát hiện bệnh sớm. Nếu thấy có các vết thối trên thân dễ bóc vỏ khỏi thân gỗ thì phải tiến hành cạo sạch phần vỏ thân bị bệnh thu gom tiêu hủy và quét thuốc hóa học lên vết cạo để phục hồi cây. Nên dùng một trong các loại thuốc có chứa hoạt chất như: Copper Hydroxide, Cuprous Oxide... như DONA QUÉT, quét trực tiếp lên vết bệnh giúp khô nhanh vết bệnh, hạn chế nấm bệnh lây lan.

6. Bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) cà phê

a. Triệu chứng bệnh lở cổ rễ cà phê

• Bệnh lở cổ rễ xuất hiện và gây hại nhiều trên cây cà phê trong vườn ươm và cà phê kiến thiết cơ bản. 
• Triệu chứng điển hình của bệnh là phần cổ rễ cây cà phê thường bị thối đen và thắt lại, cây héo rũ - chết.

b. Tác nhân gây bệnh lở cổ rễ cà phê

• Nấm ký sinh gây bệnh là Rhizoctonia solani.

• Trong vườn ươm cây giống, bệnh thường xuất hiện và gây hại nặng ở các vườn ươm có ẩm độ đất cao, ít thông thoáng, đất trong bầu bị dí chặt và nhiều cỏ dại. 
• Trên đồng ruộng, bệnh thường xuất hiện và gây hại nặng trong mùa mưa, ở những vùng trồng cà phê trũng, ẩm thấp, đất ít được xới xáo. Nguồn bệnh có thể bắt đầu từ các cây con đã bị bệnh trong vườn ươm hoặc từ đất trồng. 
• Cà phê trồng trên đất pha cát dễ bị nhiễm bệnh hơn trên đất đỏ bazan. Cà phê chè mẫn cảm với nấm bệnh này hơn cà phê vối và cà phê mít. 

c. Biện pháp phòng trừ bệnh lở cổ rễ cà phê

Trong vườn ươm cần phải lưu ý một số biện pháp kỹ thuật như: 

• Không nên tưới nước quá ẩm
• Không che vườn ươm quá dày, dùng lưới che 50% ánh sáng
• Xới xáo bằng việc bóp bầu, luân chuyển bầu để tạo thông thoáng trong bầu 
• Kiểm tra và nhổ bỏ sớm các cây bị nhiễm bệnh
• Nên sử dụng một số chế phẩm sinh học có nấm đối kháng Trichoderma như TRIMYCO để bón gốc định kỳ, ngăn nấm hại bộ rễ.
• Có thể sử dụng một số thuốc hóa học có chứa hoạt chất: Copper Hydroxide, Cuprous Oxide,..... như PHY – RHI, FOSK GOLD,... pha theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì.

Trên đồng ruộng cần áp dụng một số biện pháp kỹ thuật canh tác như sau: 

• Chọn vùng đất trồng cà phê phải có tầng canh tác dày, thoát nước tốt, mực nước ngầm thấp
• Sử dụng cây giống tốt không có triệu chứng của bệnh lở cổ rễ
• Tránh tạo vết thương trên phần gốc cây trong quá trình làm cỏ và đánh chồi vượt sát gốc
• Kiểm tra đồng ruộng thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời 

7. Bệnh vàng lá thối rễ cà phê

a. Triệu chứng bệnh vàng lá thối rễ cà phê

• Bệnh vàng lá thối rễ có thể gây hại cây cà phê trong vườn ươm cho đến cà phê trưởng thành. 
• Cây cà phê bị nhiễm bệnh sinh trưởng rất kém, lá vàng úa và khô đầu lá. 
• Triệu chứng chung trên rễ của các cây bị bệnh là rễ có các vệt thối đen hoặc rễ có những nốt sưng từ nhỏ tới lớn. 
• Những cây cà phê bị tuyến trùng gây hại nặng thường bị mất rễ cọc và dễ bị đổ gãy khi gặp gió. 
• Các triệu chứng trên thường xuất hiện cục bộ thành từng vùng trên vườn cà phê (khác với triệu chứng vàng lá toàn vườn do cây bị thiếu dinh dưỡng).

Bệnh vàng lá thối rễ trên cà phê

b. Tác nhân gây bệnh vàng lá thối rễ cà phê

• Bệnh vàng lá thối rễ cà phê được xác định nguyên nhân là do tuyến trùng (Pratylenchus coffeae, Meloidogyne sp.,...) và nấm ký sinh gây bệnh (Fusarium solani, Fusarium oxysporum, Rhizoctonia solani,...). 
• Các vết thương hay nốt sưng trên rễ do tuyến trùng gây ra sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các loài nấm ký sinh gây bệnh tấn công làm thối rễ cà phê.
• Bệnh vàng lá thối rễ phát sinh gây hại nặng vào thời điểm cuối mùa khô đầu mùa mưa hàng năm. 
• Cây cà phê trong vườn ươm thường xuất hiện bệnh gây hại ở giai đoạn 3 - 4 tháng tuổi. 
• Các loài tuyến trùng ký sinh gây hại cà phê chủ yếu sống trong đất và rễ cây. Trứng của tuyến trùng có thể tồn tại rất lâu trong đất khi gặp điều kiện không thuận lợi.
• Ẩm độ đất cao tạo điều kiện thuận lợi cho tuyến trùng phát triển mạnh. Tuy nhiên, đất quá khô hay quá ẩm cũng làm chết tuyến trùng. Đa số tuyến trùng chết ở nhiệt độ 50 – 55^oC. Tưới tràn làm tuyến trùng lây lan nhanh, khó kiểm soát.

c. Biện pháp phòng trừ bệnh vàng lá thối rễ cà phê

• Sử dụng một số chế phẩm sinh học có nấm Trichoderma như TRIMYCO, nấm Paecilomyces lilacinus để phòng tránh sự bùng phát gây hại bệnh vàng lá thối rễ.
• Không được sử dụng đất nhiễm tuyến trùng để vào bầu ươm cây giống. Phải thay đổi vị trí của vườn ươm qua các năm. Đất dùng vào bầu cần được xử lý để tiêu diệt nguồn tuyến trùng trong đất. 
• Trồng cây cà phê giống khỏe mạnh và sạch nguồn tuyến trùng ký sinh. 
• Trong trường hợp giống cây không rõ nguồn gốc cần phải được xử lý thuốc hóa học để đảm bảo tính sạch bệnh của nguồn giống và để tiết kiệm chi phí xử lý thuốc sau khi trồng. 
• Vườn cà phê kinh doanh bị nhiễm bệnh cần được phát hiện và xử lý thuốc hóa học kịp thời để tránh hiện tượng lây lan. 
• Xử lý các loại thuốc hóa học để phòng trị tuyến trùng và trị nấm như FOSK GOLD,...
• Nhổ bỏ cây cà phê có triệu chứng vàng lá và rễ cọc bị thối hoàn toàn. Đào và phơi hố trong mùa khô sau đó xử lý hố trồng bằng các loại thuốc hóa học trước khi trồng dặm 45 ngày

Nguồn: Sưu Tầm